Endemik Bitkiler
- Ayrıntılar
- Kategori: Bilgi
- Perşembe, 24 Kasım 2011 13:34 tarihinde yayınlandı.
- Necdet Demir tarafından yazıldı.
- Gösterim: 174
Endemik Bitkiler
Anadolu kirpiotu-Acantholimon anatolicum
Kirpi otları kayalı taşlı yüksek dağ bozkırlarının tipik bitkilerindendir. Çok yıllık, sık dikenli, yastık şekilli yarıçalılardır. İyi gelişmiş kök sistemiyle toprağı sıkıca tutarlar. Hem erozyon önleyicidir, hem de koltuklarında diğer otsu türlerin gelişmesine yardımcıdırlar. Onları şiddetli rüzgarlardan ve kuraklıktan korurlar.
Acanthalimon (Kirpiotu) cinsi Asya orijinlidir. Dünyada yaklaşık 230 türle temsil edilir. Türkiye'de son yıllarda yayınlanan 30 kadar yeni türle beraber toplam sayı 54'e çıkmıştır. Bunların % 60'i Türkiye'ye özgüdür.
Anadolu kirpi otu'da bilindiği kadarıyla sadece Davutoğlan köyünün Kuş Cenneti'ne bakan bu dar yamaçlardaki jipsli topraklarda yetişmektedir. Birkaç hektarlık alanda yetişen bu türün birey sayısı 2000 binin altındadır. Yol genişletme çalışmalarının verebileceği zararlardan korunduğu ölçüde yaşamına devam edecektir.
Anabasis aphylla- Öncü çalı, tuzcul öncüsü.
60 cm'ye kadar boylanabilien çok dallanmış bir yarıçalı. Kuş cennetini çevreleyen çorak bataklıklarde yetişen bu tür de ıspanakgiller ailesine mensuptur. Ön Asyan'ın yarı çöllerinde, Hazarı'ın kuzeyindeki çorak ovalarda, Azerbaycan, İran ve Nahçevan'da yetiştiği bilinen bu tür de Türkiye'de Nallıhan Kuş Cennetini kendine yurt edinmiştir. 1937'de Iğdır'da yetiştiği rapor edilmesine rağmen bugüne kadar Iğdır'dan gelen başka kayıt yoktur. Sonbaharda meyvelendiği zaman daha gösterişlidir. Meyvesi iki adet kanatla kuşatılır.
Çorağa uyum özelliği ve Türkiye'de sadece Nallıhan Kuş Cenneti'nde az bireyle temsil edilmesi ulusal ölçekte korunmasını gerektirmektedir.
Nallıhan yıldızı
(Asyneuma linifolium subsp. nallihanicum)
Çançiçeğigiller (Campanulaceae) ailesinden
son yıllarda keşfedilmiş Nallıhan'a özgü bir alt tür. Bozuk meşe açıklıklarındaki kayalı-taşlı yamaçlarda yetişir. Kökgövdeli, 15-30 cm boyunda, çok yıllık otsu. Kısa saplı çiçekleri dik gövde ekseninde başaksı dizilim gösterir. Yıldız görünümlü minik mavi çiçekleriyle dikkati çeker. Serbes görünümlü taç yapraklar tabanda bileşiktir. Çiçek tabanında yer alan meyveleri
3-delikli kapsül tipindedir. Diğer alttürlerden kalın gövde tabanı ve tüylü çiçeklere sahip olmasıyla ayrılır.
Bilindiği yer Nallıhan girişindeki taşlı yamaçlardır. Bu alanların korunması sadece buradan bilinen bu alt türün yaşaması için çok önemlidir. Nallıhan çevresindeki benzer yaşam ortamlarında da bulunma ihtimali vardır.
Çamsümbülü
(Muscari adilii)
Muscari türlerine genel olarak arapsümbülü de denmektedir. Bu cins Türkiye' de 30 türle temsil edilmektedir. Muscari adilii ilk olarak 1999 yılında Beypazarı'ndan keşfedilerek bilim dünyasına tanıtılmıştır ve bu yöreye özgü bir türdür.
Zambakgiller ailesinden soğanlı, mor çiçekli 4-15 cm boyunda güzel bir bitkidir. Üstlerde yer alan verimsiz çiçekler daha küçük ve açık mavi renklidir. Şubat sonu ve Mart ayında çiçek açar. İç ve Doğu Anadolu' da en erken çiçeklenen arapsümbülüdür. Meyveleri kapsül şeklindedir ve aynı coğrafyada yetişen diğer Muscari türlerinden daha büyüktür.
Genellikle karaçam ve meşe ormanı açıklıklarında, beyaz renkli, çakıllı, kireçli-marnlı topraklarda yetişir. En iyi popülasyonları Beypazarı, Sekli köyü çevresi ve Nallıhan, Davutoğlan köyü civarında yer alır. Çok parçalı ve zayıf popülasyonlar halinde dağılım gösterir. Bilinen toplam birey sayısı 2000'i geçmemektedir. Ancak çevrede gözlenen daha geniş benzer habitatlarda da bulunma ihtimali vardır. Bu nedenle Beypazarı çevresi karaçam ormanlarının daha dikkatli korunması önemlidir. Bu güne kadar 3 noktadan bilinen bu türün toplam yayılış alanı genişliği 41 km² 'dir.
Mecit Vural
Gazi Üniv. Fen Ed. Fak.
Salsola grandis- Büyük sodaotu
Nallıhan, Davutoğlu Kuş Cenneti'nde yaşayan tuza dayanaklı bu tür 1999'da keşfedildi. Sadece bu alana özgü olan bir ıspanakgil. Ispanakgillerin çoğu üyesi gibi çorakçıl. Alanın küçüklüğü, türlerin birey sayısının azlığı, ulaşım kolaylığı ve tarım alanlarına yakınlığı buradaki türlerin korunmasını ön plana çıkarmaktadır. Ispanakgiller (Chenopodiaceae) ailesinden, tekyıllık etli yapraklı, 1.5 m boylanabilen en boylu ve büyük kanatlı sodaotu (Salsola) türüdür. Çiçek örtü yaprakları körelmiştir. Çiçekler haziran - temmuz ayında belirsede küçük olduklarından dikkati çekmez. Meyvelenmesi eylül ve ekim aylarındadır. Bu aylarda zarsı kanatlarla çevrili küçük meyveleri oluşunca bitki daha gösterişli olur.
Alandaki vadi tabanlarında jipsli, killi ağır topraklarda yayılış gösterir. Hiçbir bitki türünün yaşayamadığı kurak ve çorak yamaçlarda da tutunabilmektedir.
Çayırhan Sığırkuyruğu
(Verbascum gypsicola)
Türkiye'de 242 türle temsil edilen sığırkuyruklarının (Verbascum spp.)192'si endemiktir. Gen merkezi Anadolu olan bu cinsin endemik tür oranı % 79'tır. Oldukça yüksek olan bu oran, gördüğümüz her sığırkuyruğunun büyük olasılıkla endemik olabileceğini akla getirir. Çayırhan sığırkuyruğunda olduğu gibi bu endemiklerin çoğu korunmaya muhtaç, dar yayılış alanına sahip türlerdir. Sığırkuyrukları Türkiye'de gevenlerden (Astragalus) sonra gelen ikinci büyük cinstir. Gösterişli çiçeklerinden dolayı bahçelerimizde görmeyi arzu ettiğimiz türler arasındadır.
1993 yılında Beypazarı-Nallıhan arasında yer alan Çayırhan'ın jipsli (alçı taşlı) yamaçlarından keşfedildi. İsminide (gypsicola-jipste yaşayan) yetiştiği alçı taşı kayaçlarından aldı. Çayırhan, Solta Boğazı'ndaki çorak yamaçlar ana populasyonu barındıran yerlerdir. Burada, 1 km 2 lik bir alanda 1000 kadar olgun bireyle temsil edilir. Yoğun olarak bulunduğu bu boğazın yakın çevresindeki bir iki noktada daha 5- 10 bireylik küçük gruplar halinde gözlenmiştir. Toplam yayılış alanı 10 km 2 den daha azdır.
Aşağıdaki nedenlere dayalı habitat kaybı tür üzerindeki baskıyı arttırmaktadır:
Yol genişletme çalışmaları, Çayırhan termik santraline ve Alkim tesislerine yakın olmasından kaynaklanan baskılar ve işletmecilik faaliyetleri, yöresel ağaçlandırma çalışmaları.
Mecit Vural
Gazi Üniv. Fen Ed. Fak.
NAL-ETİK